Czym jest filozofia?

Rozpoczynamy pierwszą lekcję filozofii w ramach serii pt. „Szczypta filosoli”. Nie, nie ma tu żadnej literówki. Ktoś, kto pragnie zajmować się filozofią, musi przede wszystkim nauczyć się słuchać do końca. W tych krótkich lekcjach znajdziesz podstawowe informacje na temat żyjących na przestrzeni wieków filozofów. Dowiesz się co nieco o ich życiu i poglądach. Dzisiaj o tym, czym jest filozofia. Zapraszam.

Tydzień temu w środę na swoim profilu na Instagramie (@lord.of.the.scrolls) umieściłem planszę z cytatem z dzieła pt. „Rozmyślania nad zasadami filozofii” Kartezjusza. Jest to wypowiedź, jaką Kartezjusz skierował do złośliwych krytyków jego dzieł. Wpis możecie przeczytać tutaj.

Przy okazji zapowiedziałem, że teraz w każdą środę będą pojawiały się krótkie lekcje poświęcone filozofii. Czytasz właśnie pierwszy wpis z serii zatytułowanej „Szczypta filosoli”. To nie pomyłka. Nie ma być „szczypta filozofii„, lecz właśnie „szczypta filosoli„.

Jak łatwo się domyślić jest to pewna gra słów. Dla ludzi żyjących w starożytności sól była przede wszystkim konserwantem, a dopiero w drugiej kolejności przyprawą. Dzięki soli można było przechowywać produkty spożywcze przez dłuższy czas, co dla ówczesnego człowieka było sprawą bardzo ważną. Właśnie ta właściwość soli sprawiła, że była ona droga i nie każdy mógł sobie pozwolić na jej używanie.

Filozofia kojarzy mi się z solą, ponieważ powoduje, że nasz duch i rozum stają się dzięki jej stosowaniu odporne na zepsucie. Filozofia jest również, podobnie jak sól, czymś niezwykle cennym. W każdą środę będziemy zatem częstować się „szczyptą filosoli”.

Nie obawiaj się – nie będzie tutaj zagęszczenia niezrozumiałych słów i rozważań na temat dziury w ścianie. Moim celem jest sprawić, że Czytelnik przyjemnie spędzi tutaj czas, przy okazji ucząc się czegoś nowego i, jak się mam nadzieję okaże, przydatnego.

Filozofia (w naszym rozumieniu tego słowa) narodziła się w Starożytnej Grecji. Jej nazwa pochodzi ze złożenia dwóch greckich terminów: φίλος oraz σοφία.

Zacznijmy od tego drugiego terminu, które oznacza „mądrość”. Czym zatem jest „mądrość”? Jeden z największych filozofów starożytności – Arystoteles, mówił, że mądrość to „najdoskonalszy rodzaj wiedzy nie tylko o skutkach ale i o przyczynach”. Platon twierdził, że „wszelka mądrość, która rozmija się ze sprawiedliwością i pozostałymi cnotami jest jedynie przebiegłością”. Cyceron określał ją jako „wiedzę o sprawach boskich i ludzkich zarazem”. Dla Greków mądrość, dobroć i szlachetność nie mogą istnieć bez siebie nawzajem. Mądrość to wiedza zastosowana w celu czynienia dobra sobie i innym.

Przymiotnik φίλος oznacza „miły, czuły”. Pokrewny czasownik ‚filein’ można przetłumaczyć jako „pieścić, całować”, natomiast rzeczownik „filia” jako „skłonność, czułość, emocjonalne oddanie”. Słowa te mówią o spoglądaniu na coś lub kogoś z czułością.

Filozof to zatem ktoś, kto poszukuje mądrości, kocha ją czule, jest jej emocjonalnie oddany. Mądrość jest jego ukochaną, której pragnie całym sobą. Filozof to kochanek mądrości. Jeśli zatem chcesz określać się mianem filozofa, musisz rozbudzić w sobie ogromne pragnienie poznania.

Definicji filozofii jest wiele. Wszystko zależy od naszego osobistego stosunku do tej dyscypliny. Tak szeroki obszar umysłowej działalności trudno ująć w sztywne ramy opisów. Po latach poszukiwań udało mi się znaleźć gotową definicję sformułowaną przez Kartezjusza, która doskonale pasuje do mojego zrozumienia filozofii. Pochodzi z listu Kartezjusa do księdza Picot (ze zbioru „Kartezjusz”, Hachette Livre Polska) i brzmi następująco:

Chciałem najpierw wyjaśnić, co to jest filozofia, zaczynając od rzeczy najprostszych; wyraz filozofia znaczy ‚dążenie do mądrości’. Mądrość nie oznacza samej tylko roztropności w sprawach życia, lecz dokładną znajomość tego wszystkiego, co człowiek wiedzieć może, co się tyczy kierowania swoim życiem, zachowania zdrowia i co się tyczy wynalazków.

Filozofia to zatem nie tylko metafizyka i etyka, ale także nauki ścisłe, przyrodnicze, a nawet medycyna. Prawdziwy filozof to człowiek o szerokich horyzontach, zgłębiający wiedzę z wielu dziedzin i starający się ją zastosować w celu polepszenia jakości życia materialnego i duchowego, swojego i innych.

Następny miniwykład z filozofii pojawi się na blogu już w przyszłą środę 🙂