Mindfulness w starożytnym Rzymie

Europejczycy znaleźli uważność na Dalekim Wschodzie. Jesteśmy jak mężczyzna, który zamiast odkrywać zalety swojej żony, idzie szukać nowych wrażeń u obcej kobiety. Uważność jest w Europie od ponad 2000 lat.

Moda na Daleki Wschód

Człowiek ma skłonność do zachwycania się tym, co poznał jedynie pobieżnie, ponieważ wtedy resztę może sobie dopowiedzieć w wyobraźni. Dzisiejszy Tybet jest postrzegany jako mityczne Shangri-La – kraina rządzona przez lamów, opływająca w mleko i miód, zamieszkana przez pogrążonych w głębokiej medytacji ludzi, którzy życzą sobie wzajemnie wszystkiego najlepszego i zamiatają przed sobą chodnik, żeby przypadkiem nie nadepnąć na niezauważonego robaczka.

Taką wizję Tybetu i filozofii Dalekiego Wschodu nosi w umyśle Europejczyk, który przeczytał dwie-trzy książki poświęcone medytacji. Oczywiście ta wizja jest tak daleka od prawdy, jak daleki jest wschód od zachodu, ale nie przeszkadza to w rozprzestrzenianiu się na naszym kontynencie duchowych praktyk zza siedmiu gór, siedmiu stepów i siedmiu lasów.

Mamy adeptów New Age powtarzających mantry, których treści nie rozumieją. Mamy ludzi medytujących nie wiadomo po co z nogami tak skrzyżowanymi, że ich umysły nie mogą skupić się na niczym innym oprócz bólu kostek i kolan. Mamy starsze i młodsze kobiety siedzące w legginsach na karimacie, które w swoim mniemaniu ćwiczą jogę, bo przecież wyginają się we wszystkie strony. Umyka im jednak to, że najprostszy podręcznik do filozofii jogi liczy 700 stron bez obrazków. Dla nich joga to rozciąganie na macie i ploteczki z koleżankami w szatni. Hatha-joga, czyli utrzymywanie określonych pozycji ciała, to jedynie ułamek całej potężnej filozofii jogi, która ma na celu ujarzmienie ciała przez umysł. A te panie w piątek idą na jogę, w sobotę na dyskotekę, a w poniedziałek wracają do pracy, żeby dalej utrudniać życie koleżankom i kolegom. Po prostu ekscentryczna moda i najczęściej nic więcej.

Photo by theformfitness on Pexels.com

Uważność europejska sprzed 2000 lat

Stoicyzm to kierunek filozoficzny zapoczątkowany w III wieku przed naszą erą, a więc ponad 2300 lat temu. Zenon z Kition – twórca tej szkoły, zafascynowany naukami Sokratesa, stworzył system filozoficzny, który za cel stawiał sobie zapanowanie nad chaosem umysłu i życie zgodnie z prawdziwą naturą wszechświata.

Zenon z Kition nie miał żadnego kontaktu z buddyzmem, jednak pomimo tego, na drodze pilnych rozważań, doszedł do podobnych wniosków co Siddhattha Gotama, którego nazywamy Buddą. Podobnych wniosków! Słowo „podobnych” jest tu kluczowe, ponieważ Zenon z Kition uczył w sposób zrozumiały dla Greka, a niezrozumiały dla Hindusa, natomiast Budda uczył w sposób zrozumiały dla Hindusa, a niezrozumiały dla Greka. Cały problem z dzisiejszą modą na naśladowanie filozofii Dalekiego Wschodu polega na tym, że ta filozofia posługuje się obrazami, symbolami i nazewnictwem, które trudno jest pojąć, jeżeli nie jest się Hindusem. Właśnie z tych różnic wzięły się wszystkie pomysły ruchu New Age, na które rodowity Hindus patrzy z uśmiechem pożałowania na ustach.

Po Zenonie z Kition rozwojem jego myśli zajęli się: Perseusz z Kition, Chryzyp z Soloj, Zenon z Tarsu, Diogenes z Babilonu, Posejdonios z Rodos i inni. Stoicyzm dotarł wreszcie do Rzymu, a tam jego głównym przedstawicielem był Lucjusz Anneusz Seneka, czyli po prostu Seneka Młodszy.

Photo by Pixabay on Pexels.com

Uważność w twórczości Seneki

Seneka napisał 124 listy do swojego przyjaciela Lucyliusza Juniora – urzędnika rzymskiego na Sycylii. W tej korespondencji Seneka zawarł swoją praktyczną filozofię.

W liście 49 napisał następujące słowa:

Wszyscy zgadzają się co do tego, że człowiek nie może skutecznie prowadzić żadnej działalności umysłowej (czy jest to retoryka czy sztuki wyzwolone), jeżeli jego umysł jest pochłonięty wieloma myślami jednocześnie. Jest tak dlatego, że rozkojarzony umysł nie potrafi niczego porządnie zgłębić, lecz odrzuca wszystko, co się próbuje do niego wcisnąć.

Fragment ten zawiera myśl, która może niektórym wydawać się zawiła. Jeśli trudno ci ją zrozumieć, przeczytaj spokojnie kilka razy. Kiedy wiele lat temu zacząłem zajmować się filozofią, również miałem problem z nadążeniem za tokiem rozumowania mędrców. Ale spokojnie – da się tego nauczyć 😊

Seneka wspomina w tym fragmencie sztukach wyzwolonych, do których zaliczamy:

  • gramatykę,
  • logikę,
  • retorykę,
  • arytmetykę,
  • geometrię,
  • muzykę (a właściwie teorię muzyki)
  • astronomię.

Mówi więc o działalności umysłowej, zgłębianiu nauk. Poucza swojego przyjaciela Lucyliusza, który interesował się sztukami wyzwolonymi, że zajmowanie się wszystkim naraz i zaprzątanie sobie umysłu gromadą różnych informacji, nie przyniesie mu pożytku. Jeżeli tak będzie podchodził do nauki, nie nauczy się niczego do końca. Jeżeli wciskamy do umysłu masę różnych treści, umysł zaczyna się buntować i wyrzuca z siebie wszystko, co próbujemy tam wcisnąć. Jeżeli zajmujemy się jednocześnie gramatyką, logiką, retoryką, arytmetyką, geometrią, muzyką i astronomią, to tak naprawdę żadnej z tych nauk nie zgłębimy porządnie.

Myślę, że możemy zastosować te słowa Seneki również do innych dziedzin naszego życia. Popularny multitasking, czyli wykonywanie wielu zadań jednocześnie, po prostu nie działa. Faktycznie zrobimy wiele rzeczy, ale żadnej z tych rzeczy nie zrobimy dobrze. Cała bylejakość dzisiejszego świata wynika właśnie z tego, że brakuje nam uważności, czyli skupienia się na jednym zadaniu do momentu, aż zostanie ono wykonane. Lepiej jest zrobić jedną rzecz dobrze, niż zrobić mnóstwo rzeczy źle.

Filozofowie stoiccy mówili bardzo wiele na temat uważności, choć nie używali tego słowa. Już wkrótce zaczną się pojawiać kolejne wpisy z serii „Mądrość stoików”. Oczekujcie 😊

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s